Wykład prof. Andrzeja Nowaka „Dlaczego Stalin zgodził się na polski Szczecin”

Na zaproszenie Stowarzyszenia „Senat Obywateli Szczcina” oraz Akademickiego Klubu Obywatelskiego do Szczecina przyjechał Prof. Andrzej Nowak z Uniwersytetu Jagiellońskiego, wybitny historyk, sowietolog i autor m.in. monumentalnego cyklu Dzieje Polski. Wykład odbył się w gościnnych murach Książnicy Pomorskiej. Spotkanie zgromadziło wyjątkowo liczną publiczność – sala wypełniła się po brzegi, co dowodzi ogromnego zainteresowania tematyką związaną z historią Szczecina i jego miejscem w dziejach Polski oraz popularności samego prelegenta.

Wystąpienie Profesora nie miało charakteru suchego, akademickiego wykładu, lecz barwnej i sugestywnej opowieści, w której przeplatały się erudycja, anegdoty oraz dygresje historyczne. Narracja zaczęła się od wczesnego XVIII wieku, kiedy to w Szczecinie urodziła się Sophie Friederike Auguste von Anhalt-Zerbst – przyszła caryca Katarzyna II. Postać ta posłużyła jako punkt wyjścia do pokazania, jak w dziejach miasta od wieków przenikały się różne wątki: słowiańskie, polskie, gryfickie, pruskie, szwedzkie, duńskie, niemieckie i rosyjskie.

Profesor przywołał następnie idee XIX-wiecznych ideologów panslawizmu, którzy widzieli w Rosji patrona i opiekuna całej Słowiańszczyzny. Ich resentymenty i postulaty wpłynęły na myślenie późniejszych przywódców, w tym Lenina, a ostatecznie Stalina. Lenin widział wschodnią granicę Słowiańszczyzny w sposób ideologiczny, Stalin zaś – czysto polityczny. W tej perspektywie Szczecin nie był mu „oddany” Polsce, lecz włączony w strefę jego imperialnej władzy.

Szczególnie interesująca była część wykładu poświęcona (po-)wojennym pertraktacjom o granicę zachodnią Polski. Prof. Andrzej Nowak przedstawił stanowiska aliantów zachodnich, dyplomatów polskich oraz samego Stalina, który decydował o ostatecznym kształcie granicy. To właśnie on zadecydował, że Szczecin – mimo swego położenia geograficznie na zachód od Odry – znalazł się w granicach państwa polskiego (PRL)  niemal całkowicie podporządkowanego ZSRR.